ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΟΥ
Α
Οι στίχοι τους οποίους εμεταχειρίσθην εις την κατασκευήν των Ωδών μου συνίστανται εκ συνιζήσεων και τόνων, και λέγονται επτασύλλαβοι με πρόσθεσιν πεντασυλλάβου.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
Ως] μέ] σα] εις] τα] πο] λύ] δένδρα
Δά] ση] το] βρά] δυ εισ| πνέ] ει
Το] τε] θλιμ] μέ] νον] φύ] σημα
Με] ση] βρι| νόν] και] φαί] νεται
Θρή] νος] αν] θρώ] πων.
Β
Ότε η τελευταία λέξις ενός επτασυλλάβου είνε προπαροξύτονος, η τετονισμένη συλλαβή λέγεται έκτη, αι δε επίλοιποι δύο λογίζονται ως μία· π. χ.
— — — — πο] λύ] δένδρα — — — — — — φύ] σημα — — — — — — φαί] νεται —
Γ
Ότε όμως η τελευταία λέξις έχει τον τόνον εις την λήγουσαν, ο στίχος τελειόνει με την έκτην· π. χ.
Του] κλει] νού] Τα] μησ] σού] —
Ελ] αφ] ρά] κα] θα] ρά] —
Γί] νον] ται]της] νυκ] τός] — κ. τ. λ.
Δ
Η πεντασύλλαβος πρόσθεσις δεν τελειόνει ποτέ παρά με λέξιν έχουσαν τον τόνον εις την παραλήγουσαν.
Ε
Οι τόνοι είνε·
α. Τ ε λ ι κ ο ί, οι οποίοι ευρίσκονται εις την έκτην των επτασυλλάβων και εις την τετάρτην του πεντασυλλάβου.
β'. Α ν έ μ φ α τ ο ι, και δεν συντρέχουσιν εις μελοποιίαν. Ως ο τόνος της τετάρτης συλλαβής του
Ως] μέ] σα εις] τα] πο] λύ] δενδρα —
και ο της τρίτης του
Δά] ση] το] βρά] δυ εισ] πνέ] ει —
και ο της πέμπτης του
Με] σημ] βρι] νόν] και] φαί] νεται —
γ'. Κ ύ ρ ι ο ι, οι οποίοι κατεργάζονται το μέλος και το μέτρον. Η δε θέσις αυτών ποικίλλεται ούτως·
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΕΠΤΑΣΥΛΛΑΒΟΥΣ
1 2 3 4 5 6
0 — — — — 0
Εύφ ραι νε μέ το α θά νατον
0 — — 0 — 0
Χή ρας ο θεί ος ό μηρος
— 0 — — — 0
Σβη σθέν λι βα νι στή ριον
— 0 — 0 — 0
Την λύ ραν δό τε υ μνή σατε
Του θα νά του τα γό νατα
— — 0 — — 0
Ο φο βε ρός εχ θρός
— — — — — 0
Υ πο κυ μαι νο μέ νους
— 0 — — 0 0
Λευ κόν, σι γα λόν μάρ μαρον
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΠΕΝΤΑΣΥΛΛΑΒΟΥΣ
1 2 3 4
0 — — 0
Έ χει το μνή μα
— 0 — 0
Βοσ κοί και ζώ α
— — — 0
Πα ρη γο ρή σου
κύριοι, λοιπόν, και τελικοί είνε οι αναγκαίοι τόνοι του στίχου. Εις μίαν μόνην περίστασιν έχομεν την άδειαν να αμελήσωμεν τον τελικόν τόνον, ως το
των τυράννων αναστε- νάξη η ψυχή σας.
αλλά η αιτία είνε εμφανής· η διακοπή και η σημασία της λέξεως το συγχωρούσιν.
Ζ
Οι στίχοι του προλόγου λέγονται τραγικοί, ή ενδεκασύλλαβοι, και οι πονηταί τους μεταχειρίζονται εις σύνθεσιν θεατρικών και λυρικών ποιημάτων· συνίστανται δε και αυτοί εκ συνιζήσεων και τόνων, δέχονται δε, μετά τον τελικόν της δεκάτης, ή μίαν ή και δύο συλλαβάς· ενίοτε όμως τελειόνουσι με τον της δεκάτης τόνον.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ
Πο] λυ [ τέ] κνου] θε] άς] ω] Μνη] μο] σύ] νη
Θρέμ] μα] τα] πτε] ρω] τά,] χα] ραί] του] αν] θρώ] που
Και] των] μα] κά] ρων] Ο] λυμ] πίων] α] εί] μνηστα
Κ' ευ] τυ] ] χή] δώ] ρα· ε] πί] τα] νώ] τα α] κά] μαντα
Των] ζε] φύ] ρων,] πε] τά] ξα] τε] τα] χέ] ως.
Η
Ο τελικός τόνος, εις όλα τα διάφορα είδη των στίχων δεν δέχεται ποτέ την συνίζησιν, αλλά διαλύει τας συλλαβάς· π. χ
…………………………… τα] χέ] ως.
Θ
Των τραγικών στίχων οι τόνοι ποικίλλονται ως ακολούθως.
Θέσις των τόνων εις τους τραγικούς ή ενδεκασυλλάβους στίχους.!!
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 0 — 0 — — 0 — — — 0 0 — 0 — — 0 0 — — 0 0 — — 0 — 0 — — — 0 0 — — — — 0 — 0 — 0 0 — — 0 — — 0 — — 0 — 0 — 0 — 0 — 0 — 0 — 0 — 0 — 0 0 — — 0 — 0 — 0 — — — 0 — 0 — 0 — — — 0 — 0 — 0 — 0 — — — — — 0 — 0 — 0 — 0 — 0 — — — 0 — 0 — — — 0 — — — 0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 — — 0 — — 0 — 0 — 0 — — 0 — — 0 0 — — 0 — — 0 — — 0 — — — 0 — — — 0 — 0 — 0 — 0 — — — 0 — 0 0 — — 0 — — — 0 — — — 0 — 0 — — — — — 0 — 0 — 0 — — — — — 0 — — — 0 — 0 — 0 — — 0 — — 0 — — — 0 — — 0 — — 0 — — 0 0 — 0 — 0 — 0 — — 0 0 — 0 — — — 0 — — 0 0 — — — 0 — 0 — 0 — 0 — 0 — — 0 0 — — — 0 — 0 — — 0 0 — — — — — 0 — — 0 0
Ι
Τα μεν είδη εικοσιοκτώ· αλλά κάθε είδος ποικίλλεται αλλάττοντας·
α'. Την θέσιν της τομής του μέτρου (γαλ. césure)
β'. Την θέσιν της αναπαύσεως των περιόδων.
γ'. Τον αριθμόν των μετά την δεκάτην συλλαβών.
δ'. Την ποσότητα των θέσει μακρών ή βραχέων.
ε'. Την θέσιν, τον αριθμόν και την ποσότητα των συνιζήσεων.
ς'. Τον ρυθμόν των λέξεων. Ούτως αν υποθέσωμεν ποιητήν τινα προσπαθούντα, να κατασκευάση τον έκτον τόνον του πρώτου είδους, επειδή ο τόνος ούτος προηγείται μεν από δύο, ακολουθείται δε από τρεις συλλαβάς ανεμφάτους, εμπορεί ο στιχουργός εις αποτέλεσμα του σκοπού του να μεταχειρισθή διαφόρους λέξεις, των οποίων όμως εκάστη αλλάττει την αρμονίαν και του στίχου και της περιόδου. π. χ.
— — β — — —
αν δρών
η με ρών
δό ξα
άν θρω πος
αυ τάγ γελ τος
πα ρα κά λυμ μα
τι μά ται
κ. τ. λ.
Κ
Η αρμονία της περιόδου είνε αναγκαία όχι μόνον ως αποτελεσματικόν μέρος της ποιήσεως, αλλά ακόμη ως μέσον, το οποίον μας ελευθεροί από την βαρβαρότητα των ομοιοκαταλήξεων· και συνίσταται εκ της κατασκευής των στίχων, εκ της αυτών ποικιλίας, και εκ της τομής του μέτρου. Οι κανόνες αυτής όντες πολλοί από πολλούς μ' ακρίβειαν και εκτεταμένως εξηγημένοι, δεν έχουσι χώραν εις την σημείωσιν ταύτην. Τα όσα είπον είνε αρκετά ως προς τους αναγινώσκοντας τας ωδάς μου· τα δε άλλα τα κρίνω περιττά διά τους αληθώς ποιητάς, και μάλλον περιττότερα διά τους αντιποιουμένους μεν των Μουσών την ευμένειαν, καταδικασμένους δε από την φύσιν εις άλλην τινά υπουργίαν.
Λ
Αλλ' επειδή τα ανδραγαθήματα των σημερινών Ελλήνων εξισούνται με εκείνα των αρχαίων, και νομίζονται άσματος άξια, ας περιορίσωμεν, διά τους επιθυμούντας να γράψωσιν επικά ποιήματα, το μέτρον των ηρωικών στίχων, του οποίου ο μόνος κανών είνε ο ακόλουθος:
Ο ηρωικός στίχος συνίσταται εκ δύο οποιωνδήποτε επτασυλλάβων, και τομής μετά τον πρώτον και προ του δευτέρου π. χ.
Έπειτ' αφ' ου διετάχθησαν ] υπό τους ηγεμόνας
Άπαντες, με φωνάς ] και με κτύπον ως όρνεα
Κινούνται οι Τρώες· ωσαύτως ] ο ουρανός ακούει
Εναερίους κλαγγάς ] ότε την πολλήν φεύγοντες
Βροχήν και τον χειμώνα ] οι γερανοί διαβαίνουσι
Της θαλάσσης τα κύματα [ μακρά, και εις τα πυγμαία
Έθνη, με της αυγής ] το φως, φέρνουσι φόνον,
Φέρνουν πικράν διχόνοιαν ] και πολύστονον μοίραν.
Οι δ' Αχαιοί με σιγήν,] πολλήν πνέοντες, δύναμιν,
Και εις αμοιβαίαν βοήθειαν ] δεινοί, πρόθυμοι εχώρουν.
(Μετάφρ. εκ της γ' ραψ. της Ιλ.)
Από την συναρμογήν των διαφόρων επτασυλλάβων, οξυτόνων, παροξυτύνων, ή προπαροξυτύνων γίνονται χ ο στ', είδη ηρωικών στίχων, τα οποία μεταχειρισθέντα με κρίσιν συμπλάττουσι την γνωστήν εις τους παλαιούς μόνον πολύτροπον αρμονίαν. Αποφεύγοντες ούτω το μονότονον των κριτικών επών, μιμούμεθα τα κινήματα της ψυχής, και χαρακτηρίζομεν τα όσα ή ο νους ή αι του ανθρώπου αισθήσεις απαντώσιν εις την φυσικήν και εις την φανταστήν οικουμένην. Εις το ερχόμενον, εάν μου φθάση η ζωή και η τύχη μου δώση αρκετήν ησυχίαν, θέλω, ως παράδειγμα, προβάλλει στίχους ηρωικούς υμνούντας τους κατά των ανηλεών τυράννων της πατρίδος θριάμβους του Σταυρού και της των προμάχων μας αρετής· κατά δε το παρόν άλλους παρά τους άνωθεν δεν δύναμαι να προσφέρω.