AKT I

Cóz tam, panie, w polityce?
Chińcyki trzymają się mocno!?²

A, mój miły gospodarzu,
mam przez cały dzień dosyć Chińczyków.

Pan polityk!

            Otóż właśnie polityków
mam dość, po uszy, dzień cały.

Kiedy to ciekawe sprawy.

A to czytaj, kto ciekawy;
wiecie choć, gdzie Chiny leżą?

No, daleko, kajsi³ gdzieś daleko;
a panowie to nijak nie wiedzą,
że chłop chłopskim rozumem trafi,
choćby było i daleko.
A i my tu cytomy⁴ gazety
i syćko⁵ wiemy.

            A po co — ?

Sami się do światu garniemy.

Ja myślę, że na waszej parafii
świat dla was aż dosyć szeroki.

A tu ano i u nas bywają,
co byli aże dwa roki
w Japonii; jak była wojna⁶.

Ale tu wieś spokojna. —
Niech na całym świecie wojna,
byle polska wieś zaciszna,
byle polska wieś spokojna⁷.

Pon⁸ się boją we wsi ruchu.
Pon nos obśmiwajom w duchu. —
A jak my, to my się rwiemy
ino do jakiej bijacki.
Z takich, jak my, był Głowacki⁹.
A, jak myślę, ze panowie
duza by juz mogli mieć,
ino oni nie chcom chcieć!

Pani to taki kozaczek;
jak zesiądzie z konika, jest smutny.

A pan zawsze bałamutny.

To nie komplement, to czuję
i tego bynajmniej nie tłumię.

Dobrze, że przynajmniej pan umie
zmiarkować, kiedy uczucie,
a kiedy salonowa zabawka —
ale w tym razie…

            To sprawka
pani wdzięku, pani jest bardzo miła,
pani tak główkę schyliła…

Prawda? Tak jakbym się dziwiła,
że mnie tyle honoru spotyka;
pan redaktor dużego dziennika
przypatruje się i oczy przymyka
na mnie, jako na obrazek.

A obrazek malowny, bez skazek,
farby świeże, naturalne,
rysunek ogromnie prawdziwy,
wszystko aż do ram idealne.

Widzę, znawca osobliwy.

I czemuż pani się gniewa?

Że pan jak Lohengrin¹⁰ śpiewa
nade mną jak nad łabędziem,
że my dla siebie nie będziem,
i po cóż tyle śpiewności?

Oto tak, tak z rozlewności
towarzyskiej.

Ach, cioteczko, ciotusieńko!

Co, serdeńko?

Tamci tańczą, my stoimy;
chcemy tańczyć także i my.

Może który z panów zechce?

Z nikim z panów tańczyć nie chcę.

Potańcujcie trochę same.

My byśmy chciały z drużbami,
z tymi, co pawimi piórami
zamiatają pułap izby¹¹.

Poszłybyście tam do ciżby?

To tak miło, miło w ścisku.

Oni się tam gniotą, tłoczą
i ni stąd, ni zowąd naraz
trzask, prask, biją się po pysku;
to nie dla was.

My wrócimy zaraz.

Cóżeś ty dziś tak wesoła?
Odgarnij se włosy z czoła.

Raz dokoła, raz dokoła!

Ciotusieńka zła okropnie,
zła okrutnie — a przelotnie —
zaraz buzię pocałuję.

Hanka zawsze swego dopnie.
Niech się panna wytańcuje.

Pochwalony, dobry wieczór państwu¹².

Pochwalony — gospodyni…

Tu wsiosko¹³ od maleńkości, Klimina,
po wójcie wdowa.

            Radczyni¹⁴
jestem z Krakowa.

            Macie syna.

Tańcuje tam.

            Niech się bawi;
som ta dziwki, niech nie stoją.

Jakoś mu nie idzie sporo,
bo się ino pogapuje.

Panowie dziwek się boją;
zaraz która co przyniesie,
ino roz sie przetańcuje.

Wyście sobie, a my sobie.
Każden sobie rzepkę skrobie.

Myślałam, pomówię z matusią,
toby wnuczka kołysała — ?

A toście wy skora, kumosiu;
ledwo że wkoło spojrzała,
już by mi synów swatała — ?

Hej, jo sie bawiła wprzódzi,
teroz bym lo inszych chciała.
Coraz więcej potrza ludzi.
Żeniłabym, wydawała!

Drużba tańczy, proszę ze mną.

Panienka obcesem¹⁵ wpada.

A w kółeczko…

            Dookoła.
Panienka se ta wesoła.
Ano Kaśka będzie rada,
jak przestoi.

            Kaśka, jaka?

Ano ta, co w kącie taka…

Druhna?

            Juści, druhna pirso¹⁶,
co mi ją na żone rają¹⁷.

Raz dokoła, raz dokoła…

Panienka się nie zgniwają,
że ją lepiej gabne¹⁸ w pasie,
ano Kaśka w sobie syrso¹⁹.

Pewno drużba kocha Kasię — ?

Panienka se ta wesoła.

Raz dokoła, raz dokoła…

Jakby Jasiek chciał tańcować,
tobym z Jaśkiem tańcowała — ?

A mogę sie ofiarować,
by ino panienka chciała — ?

Proszę, proszę, chwilkę w koło,
jak wesoło, to wesoło.
Jasiek dzisiaj pierwszy drużba.

Najmilso mi tako służba.

Cóż ta, gosposiu, na roli?
Czyście sobie już posiali?²⁰

Tym ta casem sie nie siwo²¹.

A mieliście dobre żniwo — ?

Dzięka Bogu, tak ta bywo.

Jak złe żniwo, to was boli,
żeście się napracowali — ?

Zawszeć sie co przecie zgarnie.

Dobrze sobie wyglądacie.

I pani ta tyz²² nie marnie.

Jeszcze się widzicie młoda.

Jak po Marcinie jagoda²³.

Może jeszcze się wydacie — ?

A cóz sie ta tak pytacie?!

Ksiądz dobrodziej łaskaw bardzo.
Proszę nas nie zapominać.

Są i tacy, co mną gardzą,
żem jest ze wsi, bom jest z chłopa.
Patrzą koso — zbędą prędko,
a tu mi na sercu lentko²⁴.
Sami swoi, polska szopa,
i ja z chłopa, i wy z chłopa.

Ksiądz dobrodziej już niebawem
będzie nosić pelerynkę²⁵ — ?

Może i należy mi się;
lecz pewnego nic nie wi się.
Inni także robią ślinkę²⁶!
Może sprawię pelerynkę —

Może z konsystorza²⁷ przecie
popatrzą okiem łaskawem;
życzę bardzo.

            Choć co dadzą;
ino te ciarachy²⁸ tworde,
trza by stoć i walić w morde.

Moja duszko, tu sie mówi
o kościelnej dostojności,
którą mają przyznać Jegomości.

Jo myślała, że co inne.

Naiwne to i niewinne.

Cięgiem²⁹ ino³⁰ rad byś godać,
jakie to kochanie będzie.

A ty wolisz całowanie —
będziesz kochać, a powiédzże — ?

Przeciem ci już wygodała³¹.
Przecież ci mnie nikt nie wydrze.

Serce do kochania radsze.
Toś już moja! Radość, szczęście!
Nie myślałem, że tak wiele.

Ano chciałeś, masz wesele.

Ach, nie patrzę, jak całuję;
nie całuję, kiedy patrzę,
a lica masz coraz gładsze.

A krew sie tak zesumuje³².

Pocałujże, jeszcze, jeszcze,
niechże tobą się napieszczę:
usta, oczy, czoło, wieniec…

Takiś ta nienasyceniec.

Nigdy syty, nigdy zadość;
taka to już dla mnie radość;
całowałbym cię bez końca.

A to męcąco³³ robota;
nie dziwota, nie dziwota,
żeś tak zbladnoł, taki wrzący.

Nie chwalący, nie chwalący,
spokoju mi nie dawały.

A bo chciałeś.

            Same chciały.

Cóz ta za śkaradne śtuki³⁴?

Myśmy takie samouki;
kochałem się po różnemu,
a ciebie chcę po swojemu,
po naszemu.

            A no z duszy;
jak ci dobrze, niech ta będzie.

Teraz ci mnie nic nie zwiedzie.
Takem pragnął, zboża, słońca…

Mos³⁵ wesele! — Pódź³⁶ do tońca!

Żeby mi tak rzekła która,
sercem już dysponująca,
tak po prostu: „no, chcę ciebie”,
jak jaka wiejska dziewczyna…

To niby ja ta dziewczyna,
ja oświadczyć się mająca?
Skądże taka pewna mina?

Wcale insze miałem plany
jeźlim plany miał w ogóle —
chciałem coś powiedzieć czule,
chciałem zapukać w serduszko,
coś usłyszeć, coś podsłuchać:
jak się to tam musi ruchać³⁷,
jak się to tam musi palić — ?!

Muszę panu się pożalić,
w serduszku nienapalone;
jak kto weźmie mnie za żonę.
będzie sobie ciepło chwalić;
muszę panu się pożalić:
choć zimno, można się sparzyć.

Amor mógłby gospodarzyć.

Amor ślepy, może zdradzić.

Amor: duch skrzydlaty, gończy.

Pretensji do skrzydeł wiele.

Więc się na pretensjach kończy.

A nie kończy się w kościele.

Byłby to już Amor w klatce.

Lis w pułapce.

            Motyl w siatce.

Paź królowej³⁸na usługach.

Ślub po zapłaconych długach.
Miłość nęci rozmaita.

A, to z nami kwita.

            Kwita —
nie myślałem, że coś świta,
pani prawie obrażona — ?

Czegóż to pan jeszcze szuka?

Że nie poszła w las nauka.

Któż się uczył?

            Tak wzajemnie
Ja od pani, pani ze mnie.

A na cóż mnie tej nauki?

Na nic.

            Więc?

            Sztuka dla sztuki.

Zawrót głowy, wielka chwała;
niech pan sztuki płata różne,
bylebym ja spokój miała.

Rozmowa z panienką młodą,
jak ją zwykle młodzi wiodą
w takim stylu skrzydełkowym;
rozmowa z panną upartą:
o miłości, o Amorze,
o kochaniu, co w tym, owym
z nagła się przejawić może; —
szepty z panną czarującą,
przez pół serio, przez pół drwiąco —
zawsze jeszcze studium warto.

Przez pół drwiąco, przez pół serio
bawi się pan galanterią³⁹.

Ale gdzie ta, ale gdzie ta.

Pan poeta, pan poeta.
Coś, jak liryzm, struna brzękła:
ja o pana się przelękła,
że ta strzała niespodziana
może trafić, ale pana.

Bawię panią galanterią
przez pół drwiąco, przez pół serio;
stąd się styl osobny stwarza:
nikt nikogo nie dosięga,
nikt nikogo nie obraża —
na łokcie różowa wstęga —
nie prowadzi do ołtarza. —
Tajemnicą jest kobieta.

Słucham, co to za wymowa!

Słowa, słowa, słowa, słowa⁴⁰.

Ale gdzie ta, ale gdzie ta!

Jakaż znów refleksja nowa?

Pan poeta, pan poeta.

Zwracam się do panny młodej,
pijąc do pana młodego…

Cóz takiego, cóz takiego?

Może, hm, po pewnym czasie,
bo to człowiek jest człowiekiem,
ot, przykładem tylu ludzi —
bo to człowiek jest człowiekiem,
usiada się tylko z wiekiem…

Niby jak to kwaśne mliko.

Wyście młodzi, wyście młodzi,
choć się dzisiaj wszystko godzi,
przyjdzie czas, co was ochłodzi.

Dzięki, niech się ksiądz nie trudzi,
niech nie trudzi się dobrodziéj,
wdał się Pan Bóg już w tę sprawę
i ten wszystko załagodzi;
byliśmy rano w kościele,
braliśmy ślub u ołtarza.

No, ale to tak się zdarza;
ogromnie przypadków wiele,
i przypomnieć pożytecznie.

Podziękujże za obawę.

Zdarłabym jej łeb, jak krosna!

A kocha, bo jest zazdrosna.

Ach, kolorowa bajecznie⁴¹!

Kochasz ty mnie?

            Moze, moze —
cięgiem ino godos o tem⁴².

Bo mi serce wali młotem,
bo mi w głowie huczy, szumi…
moja Jaguś⁴³, toś ty moja?!

Twoja, jak trza, juści⁴⁴ twoja;
bo cóż cie ta znów tak dumi?
Cięgiem ino godos o tem.

A ty z twoim sercem złotem
nie zgadniesz, dziewczyno-żono,
jak mi serce wali młotem,
jak cię widzę z tą koroną⁴⁵,
z tą koroną świecidełek,
w tym rozmaitym gorsecie,
jak lalkę dobytą z pudełek
w Sukiennicach, w gabilotce⁴⁶:
zapaseczka⁴⁷, gors, spódnica,
warkocze we wstążek splotce;
że to moje, że to własne,
że tak światłem gorą lica!

Buciki mom⁴⁸ trochę ciasne.

A to zezuj⁴⁹, moja złota.

Ze sewcem⁵⁰ tako robota.

Tańcuj boso.

            Panna młodo?!
Cóz ta znowu?! To ni mozno.

Co się męczyć? W jakim celu?

Trza być w butach na weselu.

Któż komu czego zabroni?

Zależy, za czym kto goni.

Tak cudzego pilnujecie — ?

Nie każdy ma jedno na świecie,
a każdy ma swoje osobne,
co go trzyma — a te drobne
rzeczki, małe, niepozorne
składają się na jedną wielką rzecz.

Ksiądz sobie, jako chcesz, przecz. —
Szczęście każdy ma przed nosem,
a jak ma, to trzeba brać —
trzeba iść za serdecznym głosem
i nie pozwolić się kpać⁵¹.

No, mój panie,
nie każdemu jednakie wołanie.
A jak kto ręką sięgnie po co, a nie dostanie?

A panny już bez pamięci,
widzę, hulają.

            Do smaku.
Jak mnie Czepiec chwycił wpół,
jak zawinął i obleciał w kółko,
tom w oczach zobaczyła gwiazdy,
jakby jakieś napowietrzne jazdy,
kręcące się zawrotem kół.

Pot oblewa całe czółko;
możesz się zaziębić wnet.

A tak — teraz to sobie myślę:
co insze złoto, a co insze miedź.

Nie pleć, spocznij, cicho siedź.

A myśl moja het, het, het…

Elektryczność z oczu bije.

Zgrzałam się przy tańcowaniu.

Pani marzy o kochaniu —
co tam pani serce czyje.

Może pańskie serce zatem — —?

Umie pani strzelać batem — —?

Jak to, co to — tak przez kogo?

Tak w powietrze, a szeroko.

Co tam panu serce czyje; —
a umie pan kopnąć nogą — — ?

Tak przez kogo — ?

            Nie tak srogo —
tak w powietrze, a wysoko.

Na co, po co?

            Dla niczego.

To nic złego.

            I nic z tego.

To zagadka?

            Sfinks⁵².

            Meduza⁵³.

Może z tego pan odgadnie
nowoczesny styl harbuza⁵⁴;
tak jak ja odgadłam snadnie⁵⁵:
próżność na wysokiej skale,
w swojej własnej śpiącą chwale.

Zeus i Pan Bóg mieszka w niebie,
przedsię⁵⁶ obaj są u siebie.
Psyche⁵⁷ to najczulej pieści. —
O tym, gdzie kto śpi wysoko,
pani wie coś z głuchych wieści;
nie dosięgło jeszcze oko.

Rozumiem coś z wielką biedą;
nie dosięgło jeszcze oko,
nie zawlokłam się na turnie;
tak tam dumnie, szumnie, chmurnie.
Bałamuctwa w wielkim stylu,
które już przeżyło tylu,
różni więksi, mniejsi, niscy;
wszystko bardzo wyjątkowe,
bardzo dziwne, bardzo nowe,
tylko że tak robią wszyscy.

Słucham, co to za wymowa — ?

Słowa, słowa, słowa, słowa.

To uczucia tak się garną;
szkoda, żeby szły na marno.

Ale gdzie ta, ale gdzie ta.
Pan myśli, że ja zajęta?

Widzę, że pani pamięta,
jaka komu etykieta⁵⁸
przylepiona i przypięta.

Szkoda, żeby szły na marno
te uczucia, co się garną:
Pan poeta, pan poeta.

Otóż to, to etykieta.

Chciałabym kochać, ale bardzo,
ale tak bardzo, bardzo, mocno.

To ta muzyka gra tak skoczno
i pewno serce tobie skacze.
Jeszcze się dosyć, dość napłacze,
nim go kochanie ułagodzi.
Pociesz się, serce, pociesz, miła,
jeszcze niejedna łza, mogiła,
od tej miłości ciebie grodzi.

Że to tak losy szczęściem gardzą,
że tak nie sypią szczęściem w oczy,
tylko tak zaraz błyski gasną,
ledwo się w oczach świt roztoczy?

Musisz przejść wprzódy cierpień koło;
przejść musisz wprzódy nędzę, bole,
a potem kiedyś będzie wesoło,
jak ci ból serce dość nakole.

Ja, gdybym była losów panią,
na przykład taką, wiesz: Fortuną⁵⁹.
tobym odarła złote runo⁶⁰,
żeby dać wszystko ludziom tanio;
żeby się tak nie umęczali,
w takiem gonieniu ciężkiem, długiem:
każden, jak więzień, za swym pługiem;
żeby się syto nakochali,
żeby się wszystko im kręciło:
jakby się złote nitki wiło.

A tu są takie Parki stare⁶¹,
co nożycami tną przędziwo…

A chyba to za jaką karę
Miłość jest taką nieszczęśliwą.
Za czyjąż winę, czyjąż karę
rwać chcą przędziwo Parki stare…?
Ach, tak bym chciała kochać bardzo!

Musisz się wprzódy dość naszlochać,
napłakać, zbeczeć, razy wiele,
aże postawią cię w kościele,
a potem sobie możesz kochać.

Ach, tym uczucia moje gardzą —
nie to, nie jeszcze miałam w myśli:
chciałabym, żeby się kto zjawił,
kto by mi nagle się spodobał,
żebym się jemu też udała
i byśmy równo na to przyśli⁶².
Widzisz, takiego bym kochała,
i to tak bardzo, bardzo, bardzo.

Ach, tym uczucia moje gardzą;
przecie trza wprzódy wypróbować,
trza coś przecierpieć, coś przeboleć,
żeby móc miłość uszanować.

Już ja tam swoje będę woleć.

Przyszedł Mosiek na wesele…

Nu, ja tu przyszedł nieśmiele.

No, jesteśmy przyjaciele.

No, tylko że my jesteśmy
tacy przyjaciele, co się nie lubią.

A tak, jak są tacy, co skubią,
to i są tacy, co się boczą.

Niech się boczą, a jak oni potrzebują,
to ich u mnie jest bardzo wiele.

W zastawie.

No, to tak, jak w kieszeni; —
pan dzisiaj w kolorach się mieni⁶³;
pan to przecie jutro zruci — ?

Narodowy chłopski strój.

No, pan się narodowo bałamuci,
panu wolno — a to ładny krój —
to już było⁶⁴.

            No, to jeszcze wróci.

Jak będzie każdy patrzeć przed nos swój,
może co z tego będzie na inkszy⁶⁵ raz.

Oto właśnie teraz taki czas.

No, ja to gram na skrzypce, a pan na bas⁶⁶.

Przyszedł Mosiek na wesele, to mu basuję.

No, już ja wiem od mojej córki,
że pan młody muzykę czuje.

Pragnąłem widzieć pannę Rachelę.

Ona przyjdzie sama tu;
mówiła, że zamiast snu
woli widok panów i wesele —
wykształcona.

            Nawet wierzę.

Mówi, że ją muzyka bierze,
za mąż jej nie biorą jeszcze;
może ją przy poczcie umieszczę;
moja córka, to kobita,
a jest panna modern⁶⁷, całkiem
jak gwiazda.

            Więc satelita?

Jakie tylko książki są, to czyta,
a i ciasto gniecie wałkiem,
była w Wiedniu na operze,
w domu sama sobie pierze —
no, zna cały Przybyszewski⁶⁸,
a włosy nosi w półkole,
jak włoscy w obrazach anieli
ala…

            A la Botticelli⁶⁹.

Żeby pan był przecie kiedy
chciał z nią gadać — ?

            Chciałem, chciałem.
Raz byłem, to nie zastałem.

Ona lubi te poety;
ona nawet chłopy lubi;
ona chłopom kredyt daje,
to mi się aż serce kraje,
bo to rzecz drażniąca wielce
i nieraz jestem w rozterce:
tu interes — a tu serce. —
Po co się pan z chłopką żeni?
Są panny inteligentne.

One mnie się wydają przeciętne.
Kocham te z Botticellego,
lecz nie chcę zapychać niemi
każdej piędzi naszej ziemi.

Ach, bon soir⁷⁰.

            Moja córka.

Jedna mnie tu zwiodła chmurka,
jedna mgła, opary nocy;
ta chałupa rozświecona,
z daleka, jak arka w powodzi⁷¹,
błoto naokoło, potopy,
hukają pijane chłopy;
ta chałupa rozświecona,
grająca muzyką w noc ciemną,
wydała mi się arcyprzyjemną,
jako arka, na kształt czarów łodzi,
i przyszłam — — tate pozwoli…?

No, niech sobie Rachel poswywoli.
No, pan się mną Żydem brzydzi,
a ją to pan musi uszanować;
ona się ojca nie wstydzi.

Przyszła pani z nami potańcować;
jeśli pani szuka parki,
przygarniemy ją w noc ciemną.
Tam są tańce — tam są grajki,
a tu zastaw gospodarski.

Ensemble⁷² jak z feerii⁷³, z bajki,
ach, ta chata rozśpiewana,
jakby w niej słowiki dźwięczą,
i te stroje ukąpane tęczą.

Ma pani słuszność, ćmy brzęczą
najwięcej wokoło świec:
gdzie błyska, muszą się zbiec.

Zlatują się w dobrej wierze,
na oślep, serdecznie, szczerze;
nie domyślają się wcale,
że ich tam czeka ogarek,
co im będzie skrzydła piec.

Na skrzydłach pani tu przyszła — ?

Na skrzydłach myśl moja zwisła;
szłam, przez błoto po kolana,
od karczmy aż tu do dworu; —
ach, ta chata rozśpiewana,
ta roztańczona gromada,
zobaczy pan, proszę pana,
że się do poezji nada,
jak pan trochę zmieni, doda.

Tak to czuję, tak to słyszę:
i ten spokój, i tę ciszę,
sady, strzechy, łąki, gaje,
orki, żniwa, słoty, maje.
Żyłem dotąd w takiej cieśni,
pośród murów szarej pleśni:
wszystko było szare, stare,
a tu naraz wszystko młode,
znalazłem żywą urodę,
więc wdecham to życie młode;
teraz patrzę się i patrzę
w ten lud krasy⁷⁴, kolorowy,
taki rześki, taki zdrowy —
choćby szorstki, choć surowy.
Wszystko dawne coraz bladsze,
ja to czuję, ja to słyszę,
kiedyś wszystko to napiszę;
teraz tak w powietrzu wiszę
w tej urodzie, w tym weselu;
lecę, jak mnie konie niosą —
od miesiąca chodzę boso,
od razu się czuję zdrowo,
chadzam boso, z gołą głową;
pod spód więcej nic nie wdziewam
od razu się lepiej miewam.

Panna młoda jakieś słówko
ma do ciebie.

            Rzucam damę,
muszę służyć mojej pani.

Może słóweczko z wymówką,
bo coś na mnie kiwa główką.

Takie tam drobnostki same.

A pan mi zostawia siebie.

Pani mnie interesuje.

Ja się patrzę i miarkuję⁷⁵.

Tak od pierwszego spojrzenia?

Ach, myśli pan, tak z niechcenia?

Trzask gromu.

            Spudłować można.

Otóż, panienko wielmożna:
miłość, Amor, strzała złota.

Amor, Amor, bóg, bożyszcze,
rzuca się na pastwę⁷⁶ oślep
i woła:
i zapalę, i zniszczę.

Bellerofon⁷⁷ leci oklep.
Pani poezją przesiąkła;
ledwo słówek parę brząkła
Muza pani — a już błyski — ?

Pan sądzi, że koniec bliski;
że mnie porwie Amor-bożek?

Oto od stóp głowy do nożek:
Galatea⁷⁸!

            Co, ja nimfa?
To samo mi właśnie powtarza
pewien koncypient jurysta⁷⁹.

Więc go pani zaniedbuje,
że to człowiek pracy — ?

            Limfa⁸⁰:
to jest taki, jak się zdarza
zbyt często, co tylko powtarza,
co kto drugi gdzie umieści
w poezji albo w powieści;
nie indywidualista.

Pani żąda z pierwszej ręki — ?

Jak od kwiatów, od jabłoni,
od chmur, słońca, żabek, gadu,
jak od kwitnącego sadu; —
cała ta poezja, co goni
w powietrzu, którą wichr miata,
która co dnia świeża wzlata,
z wszystkiego fosforyzuje — —
pan to pisze, ja to czuję,
więc…

            I czegóż pani życzy?

Miodu, rozkoszy, słodyczy
miłości, roznamiętnienia
i szczęścia.

            A miłość wolna⁸¹?…

Ach, marzyłam o tym zawsze!

A gdyby tak szczęście łaskawsze
pożaliło się jej biedy?

Przestałabym marzyć wtedy.

Jak się żenić, to się żenić!

Komu dzwonią lat południe,
niech się spieszy użyć wczasu.

Tak się pić chce przy źródełku;
ożenić się w tym pragnieniu,
to tak jakby w uniesieniu…

W równe nogi wskoczyć w studnię.

Nie utonę, nie utonę!

Topi się, kto bierze żonę.

Niech się stopi, niech się spali,
byle ładnie grajcy grali,
byle grali na wesele.
Jak się tak muzyka miele,
jak na żarnach⁸², hula, dzwończy,
niech se huka, stuka, puka,
pląsa, bije, przybasuje,
piska skrzypiec struną cienką,
tak podskocznie, tak mileńko;
niech się miele jak młyn wodny
w noc miesięczną, w czas pogodny;
szumiejąca, niech się snuje,
a niech w dźwiękach się nie kończy,
choćby usnąć w tańcowaniu
przy mieleniu, przy hukaniu,
w zapomnieniu, w kołysaniu;
światy czarów — czar za światem! —
jestem wtedy wszystkim bratem
i wszystko jest moim swatem
w tym weselu, w tej radości:
Bóg mi gości pozazdrości.
Granie miłe, spanie miłe,
życie było zbyt zawiłe,
miło snami uciec z życia,
sen, muzyka, granie, bajka —
zakupiłbym sobie grajka —
spać, bo życie zbyt zawiłe,
trza by mieć ogromną siłę,
siłę jakąś tytaniczną,
żeby być czymś na tej wadze,
gdzie się wszystko niańczy w bladze —
to już tak po uszy sięga,
Los: fatyga, czas: mitręga.
Spać, muzyka, granie, bajka,
zakupiłbym sobie grajka,
to mi się do duszy nada…

Ach, pan gada, gada, gada.

Jakże ci tu na weselu?

Zdaje mi się, żem pan młody.

A mnie się widzi, że patrzę
na piękno i szczęście cudze,
że nie moje to, co moje.

To są takie niepokoje —
a co mnie tam szczęście moje
czy nie moje, a bierz licho!

Tylko cicho, tylko cicho,
bo jak najdziesz twoje,
to tak jakbyś nalazł nutę.

Wiersze?

Wrażenia, wrażenia najszczersze,
śpiewnik serdeczny, kantyczki⁸³,
całość w książce, komplet serca,
i te wszystkie spotkania najpierwsze,
i te wszystkie rozmowy u pola,
i w ogródku, i we dworze,
w sieni, na przysionku, w komorze,
aż do ślubu, aże do kobierca:
komplet serca.

            To ciekawe,
że, co my rozumiemy przez prozę,
przetapia się na dźwięk, rymy
i że potem z tego idą dymy
po całej literaturze.

Zupełnie tak, jak w naturze:
kwiat w swoim zapachu się lotni
i przychodzą różni markotni
te same wąchać róże.

A gdyby tak ustroić się w róże
i wejść na ogromny stos
drzewa,
i pokazać: jak śpiewa
człowiek, co w różach na czole
umiera — — ?

Trzeba by lutni Homera!

A Los, a Atmosfera,
a ogień, a płomieni góra,
a czarna obłoków chmura,
co by się ze stosu wzbiła?!!

Śmierć!?

            A to byłaby Siła!

Taki mi się snuje dramat
groźny, szumny, posuwisty
jak polonez; gdzieś z kazamat⁸⁴
jęk i zgrzyt, i wichrów świsty. —
Marzę przy tym wichrów graniu
o jakimś wielkim kochaniu.
Bohater w zbrojej⁸⁵, skalisty,
ktoś, jakoby złom granitu,
rycerz z czoła, ktoś ze szczytu
w grze uczucia, chłop „qui amat”⁸⁶,
przy tym historia wesoła,
a ogromnie przez to smutna.

To tak w każdym z nas coś woła:
jakaś historia wesoła,
a ogromnie przez to smutna.

A wszystko bajka wierutna.
Wyraźnie się w oczy wciska,
zbroją świeci, zbroją łyska
postać dawna, coraz bliska,
dawny rycerz w pełnej zbroi,
co niczego się nie lęka,
chyba widma zbrodni swojej,
a serce mu z bólów pęka,
a on, z takim sercem w zbroi,
zaklęty, u źródła stoi⁸⁷
i do mętów studni patrzy,
i przegląda się we studni.
A gdy wody czerpnie ręką,
to mu woda się zabrudni.
A pragnienie zdroju męką,
więc mętów czerpa ze studni;
u źródła, jakby zaklęty:
taki jakiś polski święty.

Dramatyczne, bardzo pięknie —
u nas wszystko dramatyczne,
w wielkiej skali, niebotyczne —
a jak taki heros jęknie,
to po całej Polsce jęczy,
to po wszystkich borach szumi,
to po wszystkich górach brzęczy,
ale kto tam to zrozumi.

Dramatyczny, rycerz błędny,
ale pan, pan pierwszorzędny:
w zamczysku sam, osmętniały,
a zamek opustoszały,
i ten lud nasz, taki prosty,
u stóp zamku, u stóp dworu,
i ten pan, pełen poloru,
i ten lud prosty, rubaszny,
i ten hart rycerski, śmiały,
i gniew boski gromki, straszny.

Tak się w każdym z nas coś burzy,
na taką się burzę zbiera,
tak w nas ciska piorunami,
dziwnymi wre postaciami:
dawnym strojem, dawnym krojem,
a ze sercem zawsze swojem;
to dawność tak z nami walczy.
Coraz pamięć się zaciera — — —
tak się w każdym z nas coś zbiera.

Duch się w każdym poniewiera,
że czasami dech zapiera;
tak by gdzieś het gnało, gnało,
tak by się nam serce śmiało
do ogromnych, wielkich rzeczy,
a tu pospolitość skrzeczy,
a tu pospolitość tłoczy,
włazi w usta, uszy, oczy;
duch się w każdym poniewiera
i chciałby się wydrzeć, skoczyć,
ręce po pas w krwi ubroczyć,
ramię rozpostrzeć szeroko,
wielkie skrzydła porozwijać,
lecieć, a nie dać się mijać;
a tu pospolitość niska
włazi w usta, ucho, oko; — —
daleko, co było z bliska —
serce zaryte głęboko,
gdzieś pod czwartą głębną skibą,
że swego serca nie dostać.

Tak się orze, tak się zwala
rok w rok, w każdym pokoleniu;
raz wraz dusza się odsłania,
raz wraz wielkość się wyłania
i raz wraz grąży się w cieniu.
Raz wraz wstaje wielka postać,
że ino jej skrzydeł dostać,
rok w rok w każdym pokoleniu
i raz wraz przepada, gaśnie,
jakby czas jej przepaść właśnie. —
Każden ogień swój zapala,
każden swoją świętość święci…

My jesteśmy jak przeklęci,
że nas mara, dziwo nęci,
wytwór tęsknej wyobraźni
serce bierze, zmysły drażni;
że nam oczy zaszły mgłami;
pieścimy się jeno snami,
a to, co tu nas otacza,
zdolność nasza przeinacza:
w oczach naszych chłop urasta
do potęgi króla Piasta⁸⁸!

A bo chłop i ma coś z Piasta,
coś z tych królów Piastów — wiele!
— Już lat dziesięć pośród siedzę,
sąsiadujemy o miedzę.
Kiedy sieje, orze, miele,
taka godność, takie wzięcie;
co czyni, to czyni święcie;
godność, rozwaga, pojęcie.
A jak modli się w kościele,
taka godność, to przejęcie;
bardzo wiele, wiele z Piasta;
chłop potęgą jest i basta.

Szczęść wam Boże!

            Pochwalony.

Pochwalony, ojcze, kumie —
tyle gości od Krakowa!

A bo lo⁸⁹ nich to rzecz nowa,
co jest lo nos rzeczą starą,
inszom⁹⁰ sie ta rzondzom wiarą,
przypatrujom sie jak czarom.

A to dla nich nowe rzeczy,
to ich z ospałości leczy.

Pan brat — z miasta — do nas znowu.
Jak się panu na wsi widzi?

Jak u siebie za pazuchą.

Tu ta ładniej, tam to brzydzij;
z miastowymi to dziś krucho;
ino⁹¹ na wsi jesce⁹² dusa⁹³,
co się z fantazyją rusa.

Gdyby wam tak…

            Nie powtórzyć; —
jakby kiedy co do czego⁹⁴,
myśmy — wi sie⁹⁵, nie od tego⁹⁶; —
ino kto by nos chcioł użyć —
kosy wissom nad boiskiem⁹⁷.

Toście zawdy mocny pyskiem.

Ino⁹⁸ sie napatrzcie pięści,
niech no ino kaj-gdzie świsnę,
to słychać, jak w ziobrach chrzęści.

Jak z tym Żydem…!

            Tego Zyda,
było, jak go huknę w pysk —
juzem myśloł⁹⁹, że sie stocył,
on sie tylko krwiom zamrocył,
a nie upod, bo był ścisk.
A to było przy wyborze¹⁰⁰,
w sali w tym sokolskim dworze¹⁰¹,
po co sie bestyjo darła,
a to tak z całygo garła; —
było, jak go huknę w pysk,
myślołem juz, że sie stocył,
on sie ino krwiom zamrocył,
a nie upod, bo był ścisk.

Toście Ptaka wybierali?

A kiedy ptak, niechta leci.

Macie ta skrzydlate ptaki?

Ptok ptakowi nie jednaki,
człek człekowi nie dorówna,
dusa dusy zajrzy w oczy,
nie polezie orzeł w gówna —
pon jest taki, a ja taki;
jakby przyszło co do czego,
wisz pon¹⁰², to my tu gotowi,
my som swoi, my som zdrowi.

Pokłońcie się byle komu,
poszukajcie króla Piasta.

Pon mi razy dwa nie powi,
bo jo orze grunt i basta.
Znom, co kruk, a co pędraki,
bo jo orze grunt i basta.

Brat mój wiele podróżuje…

Szkoda, że pon nie lubuje,
u nas wschodzi pikne żyto,
pon pszenice odlazuje;
pojonby sie¹⁰³ pon z kobitą,
swoja rola, swoja wola,
swoje trocha, dobre i to.

Mnie to tak coś gna po świecie.

Kaj¹⁰⁴ ta znów…

            Nie rozumiecie;
panu trza powietrza dużo.

Jestem sobie pan, żurawiec¹⁰⁵;
zlatam, jak się ma na lato;
buduję se gniazdo z róż,
ciułam słomę z waszych strzech,
przysiadam na kalenice¹⁰⁶,
rozpatruję okolice:
daleko czy blisko burz? —
Rośnie wtedy wszystko u mnie,
jak na próchnie, jak na trumnie;
pełno wszelakiego ziela,
które słońca żar aż spopiela —
przy tym ta ogromna skala:
jak w cmentarzu Ruisdala¹⁰⁷.
A jak mnie kto w serce rani,
ostrz się tępy w biedrze złomi,
tego ani leczyć, ani
ustrzec się i zażyć hartu;
człowiek się na ból łakomi,
że ból swój, że to są swoi — — —
ucieka wtedy za morze.
Jak tak sercem co zatarga,
to ostanie w sercu skarga;
chce mieć wtedy szumne łoże
fal, gdzie szuka snu w głębinie,
snu w topieli, gnać w przestworze!
Taki grot się ze mną włóczy;
myślę, że ten ból jest siłą.

Weź pan sobie żonę z prosta:
duza scęścia, małe kosta¹⁰⁸.

Cie cie cie, panie starosta!
Wy byście ino¹⁰⁹ swatali!

Jo chce, by sie ludzie brali,
zeby sie jako garnęli,
zeby sie tak w kupę wzięli,
toby sie przecie nie dali.

A to sie wam chwali, chwali…

Czegóż wy tak prosto z mosta
na panaście nastawali — ?
Pon pedzieli¹¹⁰, że żurawiec.

Ptak powrotny.

            Pon latawiec¹¹¹!

Patrzcie, kumie, patrzcie, kumie,
jak sie wam to przydarzyło.

Pan Bóg daje, Pan Bóg bierze;
ani mi sie o tym śniło.

Piękne pany, szumne pany,
i cóż wy na to mówicie,
że to niby różne stany — ?

Co tam po kim szukać stanu.
Ot, spodobała się panu.
Jednakowo wszyscy ludzie.
Ot, pany się nudzą sami,
to się pięknie bawiom z nami.

Bawiom, bawiom, moiściewy,
a toć były dawniej gniewy!
Nawet była krew, rzezańce¹¹²
i splamiła krew sukmany.

Byli ta tacy pohańce¹¹³.
Jo nic nie wiem, jestem czysty.
To tam pewnie swoje robi
Czart i ogień wiekuisty.
Nie wódź nas na pokuszenie,
Panie Jezusie najsłodszy…
Wyście znali.

            Byłeś młodszy,
a ja bywał blisko, bywał,
widziałem, patrzały oczy,
jak topniał śnieg i krew spłukiwał,
a potem Widziadło kroczy¹¹⁴.
wielką czarną chustą wieje
i Śmierć sieje…

Strasno¹¹⁵ podobno cholera…

Tylo sta luda zabiera. —
Padali, jak bąki rażone,
byle ka¹¹⁶, pod płot, na gnoju.

Wieczyste odpocznienie…

Hań¹¹⁷ kreślicie krzyż daremno!
Na czołach, jakby znaczone,
plamy czarne i plamy czerwone.
Dopust Boski — i rzeź dopust.
Odbywało się w czas zapust¹¹⁸.

Ot wy, dziadu, jakby kruk,
włóczycie się przy weselu.

Hej hej, stary przyjacielu,
będzie pan twój wnuk¹¹⁹.

Tu tańcują, tam hulają…

W karczmie trza podmiatać izbę,
kręcicie się tu po weselu.

Lepiej się im tańczy w błocie,
tu wcale nie zamiatają —
akurat Żyd o nich dbo¹²⁰.

Co godocie, co godocie,
córka wam robotę do,
nie kręćcie się tu, tam służba.

Mosiek ta tyz¹²¹ tu nie drużba.

Ja tom tu po interesie.

Ciągnąć do swojego szynkwasu.

Z weselem tyle hałasu,
że wszystko się gniecie tu.

On z miasta pan, ona chłopka,
z miasta het poprzyjezdzali,
z chłopami się przywitali
jak się patrzy.

            Taka szopka,
bo to nie kosztuje nic
potańcować sobie raz:
jeden Sas, a drugi w las¹²².

Ano, panie arendarzu¹²³,
jutro!

            Termin, ja to wim.

A Mosiek jest akuratny,
to dlatego trzymam z nim.

Co do czego Żyd jest nieprzydatny,
to do takich rzeczy z groszem
zawsze się przyda.

Po chłopach jednaka bieda;
nic nie sprzedam z pustym koszem.

Bierę, płacę.

            Daję, bierę.

Moje, twoje.

            Twoje, moje.
Chłopską biedą nie obstoję.

Patrz dobrodzij, co się dzieje,
przy stołach się chłopy biją!
Czepiec Maćka gruchnoł w łeb.

Maciek ta ma mocną głowe.

Może mu i nic nie zrobił,
może rozbił na połowe.

A niech się ta chłopy biją.
To Mosiek w nich wódkę leje,
Żyd, chłop, wódka, stare dzieje.

A sprzedaję, bo mam sklep; —
Czepiec jutro ma mnie płacić,
to dziś wkoło bije w pysk.

Na chłopach się chcesz bogacić,
drzesz podwójny zysk.

Chce dobrodzij na nich stracić,
karczmę oddam.

            Jeszcze czas.

Czas to pieniądz.

            Dług rzecz święta:
jutro termin.

            Żyd pamięta.

Pomów z Czepcem.

            Chamy piją.
Kto by zadarł z tą bestyją?

O mnie mowa — jestem ci jo.

Panie Czepiec, znów coś było!

Obmył sie juz, nic nie będzie,
szyćko¹²⁴ przeńdzie¹²⁵, wylicy-sie¹²⁶.

A wam to cosi patrzy-sie
za te bitki, zwady, kłótnie.

Zawzięty jestem okrutnie,
po co mi sie pies sprzeciwio.

Panie Czepiec, wyście winni,
wyście zapłacić powinni
za mój konicz¹²⁷.

            Ty psie ścirwo,
konic twój? Łżesz! Z nas się żywią,
ssają naszą krew — grosz łudzą,
nasze szyćko świństwem brudzą.

Panie Czepiec, macie dług.

Nawet konic nie był wart;
te trzy kopki raił czart;
nie dam nic.

            Pozwijcie sądem.

Ciewy, ciewy, z kiepskim rządem!
Toć to z waszej łaski ino
Mosiek w karczmie sie rozpiro.

A bo wy nie chcecie płacić.

Bo drzecie skórę aż miło.

Prawda jest, za duży czynsz!
Spuści z czynszu ksiądz dobrodzij.

A, bo trzeba drzyć takiego.

Jaka taksa słuszna, muszę.

Nie dam księdzu, aż zapłaci
swój dług.

            Płaćcie dług!!

            Cy kaci?!
To któż moich groszy złodzij,
czy Żyd jucha, cy dobrodzij!?

Wódka —

            Weź, skąd chcesz!

            Psie dusze!!
Niech jegomość sie nie gniewa,
ale takim w gorącości,
żebym, psiakrew, potłukł kości
nawet rodzonemu bratu.

Jak się kłócą, jak się łają!

Ha! temperamenta grają!
Temperament gra, zwycięża:
tylko im przystawić oręża,
zapalni jak sucha słoma;
tylko im zabłysnąć nożem,
a zapomną o imieniu Bożem —
taki rok czterdziesty szósty¹²⁸ —
przecież to chłop polski także.

A jakże to okropne, jakże…

Do dziś chwalą sobie te zapusty.

Znam to tylko z opowiadań,
ale strzegę się tych badań,
bo mi trują myśl o polskiej wsi:
to byli jacyś psi,
co wody oddechem zatruli,
a krew im przyrosła do koszuli.
Patrzę się na chłopów dziś…

To, co było, może przyjś —

Myśmy wszystko zapomnieli;
mego dziadka piłą rżnęli¹²⁹…
Myśmy wszystko zapomnieli.

Mego ojca gdzieś zadźgali,
gdzieś zatłukli, spopychali:
kijakami, motykami
krwawiącego przez lód gnali…
Myśmy wszystko zapomnieli.

Jak się to zmieniają ludzie,
jak się wszystko dziwnie plecie;
myśmy wszystko zapomnieli:
o tych mękach, nędzach, brudzie;
stroimy sie w pawie pióra.

At, odmienia nas natura;
wiara, co jest jeszcze w ludzie,
że coś z tego przecie będzie;
rok w rok idziem po kolędzie
i szukamy, i patrzymy,
czy co kiedy z tego będzie — ?
Ot, odmienia nas natura:
wicher, co nad łanem wionie;
drżenie, gdzieś aż w ziemi łonie; —
par, który się wsiąka, wdycha,
że się tak w tych zbożach tonie;
chocia gleba może licha,
nie trza ustępować z drogi:
były bogi, będą bogi;
wiara jeszcze jakaś w ludzie.

Jak się wszystko dziwnie plecie¹³⁰…

Jak się wszystko plecie dziwno.

Ksiądz dobrodziej chce się spieszyć
chce odjechać, zaraz konie…

Bardzo mile czas tu schodzi;
tak sie w swoim gruncie brodzi;
ciekawi ci państwo młodzi.

Ciekawe, wszystko ciekawe.
Strzemiennego!¹³¹

            Strzemiennego!

Kurdesz¹³²!!!

            Coś staropolskiego — —

Kurdesz nad kurdeszami!!!

A, dziękuję, Jaśku.

            Dobrze?

Dobrze, dobrze — później jeszcze.

Ja bo się panienką pieszczę
jak jakim świętym obrazkiem,
jak pisanką, malowanką.

Jeszcze będę tańczyć z Jaśkiem.

Jasiek, drużba, słuchaj, bratku,
co ci powiem na ostatku,
zgadnij, co — ?

            Nie wiem, co.

Że te panny to nos chcom¹³³.

Moze — jo tak myśle som¹³⁴.
Kasper, drużba, słuchaj, bratku:
co ci powiem na ostatku;
zgadnij, co — ?

            Nie wiem, no?

Że tak one ino¹³⁵ kpiom.

Co ta o to, druhny som,
jesceśmy nie lada jacy.

Albośmy to jacy, tacy¹³⁶.
. . . . . . . . . . . . . . . . . .

Zdobyłem se pawich piór¹³⁷,
  nastroiłem pawich piór:
  pawie pióra ładne,
  pawie pióra kradnę:
  postawie se pański dwór!

Zdobędę se pański dwór,
  wywlekę se złoty wór:
  złoty wór wysypie
  ludziskom przed ślipie¹³⁸:
  nakupie se pawich piór!

Jaki taki niech se szczeka.
Czy dziwota, czy dziwota:
zamiast wody, że chcę mleka;
że nie gonię, kto ucieka;
na konkury lat nie trwonię,
jak ci, co lat kwarantannę¹³⁹
czekają, nim zgarną pannę.

Mego zdania to nie zmienia.

Punkt widzenia, kąt widzenia
O ten kredens, o tę szafę
rozbiją się, jak o rafę,
i najbardziej zakochani; —
znałem takich, proszę pani,
pięć lat byli zaręczeni —
naraz kredens wszystko zmieni.

Mego zdania to nie zmienia.

Pani się kiedy zakocha
w chłopie…

            Pan może wywróży.
Mam do chłopców pociąg duży,
lecz być musi ładny chłopiec.
Powrót, powrót do natury.

Nie tak trudno tego dociec:
nie trafia się inszy który;
skarżył się już pani ociec
na ten literacki ton.

Na wszystko dla mnie pozwala;
nawet sobie mnie zachwala.
Interesujące, co?
Wyzysk, handel, ja i on — ?

Wszystko się w poezji topi
u pani, ojciec i chłopi.

Ogromnie dużo wierszy czytałam.

Pisała pani kiedy?

            Nie chciałam.
Gust ten właśnie wielki miałam,
żeby nie pisać — lichą formą się brzydzę;
ale za to, kędy spojrzę, to widzę
poezję żywą zaklętą,
tę świętą,
i tym jestem szczęśliwa:
że święta i dla mnie żywa.

Ze świętymi pani przestaje;
za pan brat z różami w ogrodzie;
za pan brat z obłokami,
a ku swojej wygodzie
chce pani za pan brat z poetami.

Ach, pan ciągle mnie łaje —
cała ta przyroda tajemna
przestała mi być ciemna.

Choć oko wykol, noc na dworze —
to pannie serce żądzą gorze
i wolałaby gdzie w komorze
nie sama…?

            Przyszłam na chwilę,
gdzie ta chata rozśpiewana,
przybiegłam jak ćmy, jak motyle,
co biegą — gdzie zapalona
lampa — ale odejdę w pokorze
do dom
i będę sobie wyobrażać pana
z daleka,
a jak będę zakochana,
przyszlę panu list i klucz.

A włócz się, poezjo, włócz,
od komory do komory,
od ogrodu róż
do sadu tych śpiących drzew:
widać je tu z okienka;
więc jak pójdzie panienka,
a muśnie jej szal który krzew,
to jej tęsknota i żal
udzieli się przyciętej słomie,
a z krzaka smutek i cień
udzieli się nieświadomie
panience…

            A tak, a tak…

A jak się drużba przydarzy,
serduszko się drużbą pocieszy
i zgrzeszy.

            A tak, a tak:
przez ogród pójdę, przez sad,
a pan niech tu w oknie stoi.

Ujrzę panią rad,
błądzącą przez mroczny sad,
niby zakochaną i błędną,
pół dziewicą, pół aniołem,
pochyloną nad chochołem,
jakby z obrazu Bern-Dżonsa¹⁴⁰ —
gdy ja będę w cieple stać.

No, nie trza się o mnie bać;
nie przeziębi najgorszy mróz,
jeźli kto ma zapach róż;
owiną go w słomę zbóż,
a na wiosnę go odwiążą
i sam odkwitnie.

To szczytnie; —
ach, pani się trochę dąsa — ?

Patrz pan różę na ogrodzie
owitą w chochoł ze słomy;
przed tą pałubą¹⁴¹ słomianą
poskarżę się mej poezji;
wyznam, jakich się herezji
nasłuchałam;
jak się jęto kąsać, gryźć
mnie, com przyszła zakochana! —
Zmówię chochoł, każę przyść
do izb, na wesele, tu —
może uwierzycie mu,
że prawda, co mówi Rachela.

Pani na imię Rachela —

Czy to postać rzeczy zmienia?

Ach, pani się zarumienia; —
cieszę się pani imieniem —
sproś pani, jakich chcesz, gości —
imię pani tak liryczne…

Prawda, śliczne —
a teraz proszę Miłości
wysłuchać. —
Chcę poetyczności
dla was i chcę ją rozdmuchać;
zaproście tu na Wesele
wszystkie dziwy, kwiaty, krzewy,
pioruny, brzęczenia, śpiewy…

I chochoła!

Już pan wierzy?!
Już to pana zajęło:
słoma, zwiędła róża, noc,
ta nadprzyrodzona Moc.

Może być weselna feta
na wielką skalę!

A! teraz pana pochwalę.
Adie¹⁴² — ta jedyna chwilka —
pan mnie zajął, pan teraz poeta.

Otula się panna w szal —
więc już adie?!

Nie dorosłam do wielkich skal;
bawię się
pour passer le temps¹⁴³ tylko.

Panno młoda, myślę sobie,
że co zechcesz, to się stanie:
miłość płonie z lic.

Jako, jo nie umiem nic;
niby na moje zawołanie?

Na prośbę i rozkaz twój:
żeś to dzisiaj panna młoda,
jak jaśminy, jak jagoda…

I o cóz się to rozchodzi,
że pon tylo się spodziwo
po mnie?

Ty dzisiaj jesteś szczęśliwą,
panno młoda — zaproś gości
tych, którym gdzie złe wciórności¹⁴⁴
dopiekają — którym źle —
których bieda, Piekło dręczy,
których duch się strachem męczy,
a do wyzwoleństwa się rwie.

I po cóż te z Piekła duchy?

Niechaj przyjdą na podsłuchy,
na Wesele, gdzie muzyka…

A to mi pon zabił ćwika¹⁴⁵;
kaz¹⁴⁶ się tylo luda¹⁴⁷ zmieści?

Muzyka ich chwilę popieści;
duch taki chwilę przystanie,
a potem, jako dym znika.

Pon cosi trzy po trzy bają¹⁴⁸;
może się inksi¹⁴⁹ poznają,
o co chodzi — ot, mój mąż.

Ach! pan młody! — ty pan młody!
Słuchaj, przecie ty poeta
i ty dzisiaj sprawiasz Gody¹⁵⁰!

Ja szczęśliwy, do gospody
sprosiłbym tu cały świat:
takim rad, takim rad.

Zaprośże¹⁵¹ tego chochoła;
tam za oknem skrył się w sad.

Cha cha cha — cha cha cha,
    przyjdź, chochole,
    na Wesele,
zapraszam cię ja, pan młody,
    wraz na gody
    do gospody!

Jest na tyle jeść i pić,
mozes sobie z nami kpić!

Dla nas samych dość za wiele;
    przyjdź, chochole,
    na Wesele!

Przyjdze, przyjdze¹⁵², jak mos wole¹⁵³!

Cha cha cha…

            Cha, cha, cha!
Skoro północ zacznie bić,
do nas tu na izbę przydź¹⁵⁴.

Cha cha cha!

            Cha cha cha…

Cy on nos tyz posłucha,
bo to głucho psiajucha¹⁵⁵.

Sprowadź jeszcze, kogo chcesz,
ciesz się z nami,
ciesz Godami!

Ciesz się, ciesz!

            Cha cha cha,
czy on nas też posłucha — ?