XXXII

Cómo chove mihudiño,
Cómo mihudiño chove;
Cómo chove mihudiño,
Pó-la banda de Laiño,
Pó-la banda de Lestrobe.

Com’ a triste branca nube
Truba ó sol qu’ inquieto aluma,
Cal ó crube y ó descrube,
Pasa, torna, volve e sube,
Enrisada branca pruma.

Xa dempois lonx’ espallada
Pó-los aires fuxitivos
Desteñida, sombrisada,
Nos espaços desatada
Cae brillando en rayos vivos.

Misteriosa regadeira
Fin’ orballo no chan pousa
Con feitiña curbadeira,
Remollando na ribeira
Frol por frol, chousa por chousa.

Semellando leve gasa
Que sotil ó vento move,
En frotantes ondas pasa
Refrescando canto abrasa
O qu’ ó sol ardente crobe.

¡Cómo chove mihudiño
Pó-las veigas de Campaña!
¡Cál s’ enxugan de camiño
Os herbales de Laiño!
¡Cóm’ á Ponte en sol se baña!

Para Caldas tod’ é escuro,
Ceo azul lose n’ Adina,
Trasparente, limpo e puro,
D’ Arretén no monte duro
Nube corre pelegrina.

Triste vay, qu’ á terra toca
Xa c’ os pes de branca neve,
Xa c’ á fina fresca boca;
Triste vay, qu’ os ceos invoca
Y á bicar ó chan s’ atreve.

Triste vay cando s’ abate
Vaporosa soya e muda,
Cando main’ as alas bate
Com’ un coraçón que late
Ferido por pena ruda.

Tal maxino á sombra triste
De mi máa, soya vagando
Nas esferas onde existe;
Qu’ ir á groria se resiste
Pó-los que quixo agardando.

Vexo ó souto en parda sombra
Revolvendo ó seu ramaxe,
Que por bon, do rey se nombra,
Donde fero ó vento asombra,
Roxe e estala de coraxe.

Y ó Palacio, serio e grave
¡Cánto en pura luz se baña!
Tal parés pesada nave
Que volver ô mar non sabe
S’ encallou na fresca braña.

Vexo Valga á beira hermosa
D’ un camiño todo prata,
Casta virxe candorosa,
Sentadiña en chan de rosa,
Vestidiña d’ escalrata.

A San Loys vexo brillando
Bañado por tintas puras,
Sol e sombras amostrando,
En reposo contemprando
Montes, auguas e verduras.

Y á Padrón ponliña verde,
Fada branca ô pé d’ un río,
Froita en frol d’ á qu’ eu quixerde,
Lonxe miro que se perde
Baix’ un manto de resío.

¡Qu’ hinchadiña branca vela
Antr’ os millos corre soa
Misteriosa pura estrela!
Dille ô vento en torno d’ ela:
«Palomiña, ¡voa!, ¡voa!»

Faille arrolo á branda ría
C’ un remanso mormuxante,
Que nâs d’ arboled’ umbría
Vaixo un toldo d’ alegría,
Ó calor d’ un sol amante.

¡Sol d’ Italia, sol d’ amore!...
¿Ti païsáx mellor alumas,
Ti máis rosas, máis verdore,
Mellor ceu, máis soave core
Ves d’ o golfo antr’ as espumas?

¡Sol d’ Italia, eu non sospiro
Por sentirte ardente rayo!
Qu’ outro sol temprado miro,
Doçemente aquí respiro
Nun perene, eterno mayo.

Nesta terra tal encanto
Se respira... Triste ou probe,
Rico ou farto de querbanto
¡S’ encariña nela tanto
Quen baix’ ó seu ceu se crobe!...

Os que son nela nacidos,
Os que son d’ ela mimados,
Lonxe d’ ela están doridos
Porque van d’ amor feridos
Por quen fóno amamantados.

Pó-los fillos á nay tira,
Xorda, triste, plañideira,
Xeme, chora e máis sospira,
E non para hastra qu’ os mira
Ben chegar por derradeira.

¡Probe nay, cánto te quero!
¡Nay tamén, ¡ay!, da nay miña!
O teu chan d’ amor prefiero,
A cant’ hay grande ou severo
En tod’ á terra xuntiña.

¿Cómo non, si hora estou vendo
Nun paisáx de prata e rosas,
Canto á vida foi querendo,
C’ os meus ollos remexendo
Memoriñas cariñosas?

¡Bosques, casa, sepulturas,
Campanarios e campanas
Con sóns vagos de doçuras,
Que despertan ¡ay! ternuras
Qu’ en jamáis podrán ser vanas!

Elas fóno as que tocaron
Cand’ os meus alí naceron;
Elas fóno as que choraron,
Elas fóno as que dobraron
Cand’ os meus avós morreron.

Elas fóno as qu’ alegriñas
Me chamaban mainamente
Nas douradas mañanciñas,
De mi máa c’ as cantiguiñas
Y os biquiños xuntamente.

Inda vex’ onde xogaba
C’ as meniñas que eu quería,
O enxidiño onde folgaba,
Os rosales que coidaba
Y á fontiña onde bebía.

Vexo á rúa solitaria
Qu’ en paz baña un sol sereno,
Sin que á trube man contraria,
Igual sempre, nunca varia,
Veiga llana en campo ameno.

E tamén vexo enloitada
D’ Arretén á casa nobre,
Dond’ á miña nay foi nada,
Cal viudiña abandonada
Que cay triste ô pe d’ un robre.

Alí esta sombra perdida
Vos sin son, corpo sin alma,
Amazona mal ferida
Qu’ ô sentir que perd’ á vida
Se adormece en xorda calma.

Casa grande lle chamaban
Noutro tempo venturoso,
Cand’ os probes á improraban
E fartiños se quentaban
Ó seu lume cariñoso.

Casa grande, cando un santo
Venerable cabaleiro[2]
Con tranquilo, nobre encanto,
Vaixo os priegues d’ o seu manto
Cobexada ó perdioseiro.

Cand’ os cantos ná capilla
Da gran casa resoaban
Con fervor e fe sensilla,
Rico fruto d’ á semilla
Qu’ os baróns santos sembraban.

Hora todo silensioso
Caus’ alí medo e pavura,
Mora esprito temeroso
Nos salóns ond’ ó reposo
Fix’ un niño c’ a tristura.

Risas, cantos, armonía,
Brandas músicas, contento,
Festas, dansas, alegría,
Se trocou na triste e fría
Xorda vós do forte vento.

No gran patio as herbas crecen
Vigorosas sin coidado,
Y as silveiras que frorecen
No seu tempo fruto ofrecen
Os meniños sazonado.

Y antr’ aquel silencio mudo
Qu’ a trubar naide alí chega,
Antre aquel ¡xa fùn! tan rudo
Vése inteiro un nobre escudo
Qu’ á desir non son se nega.

Craros timbres mostra ufano
C’ un soberbo casco airoso...
Mais detrás d’ un son tan vano
Vése ó probe orgullo humano
Homillado e polvoroso.

Tras da calada visera
Qu’ hay uns ollos feridores
Que nos miran, se dixera,
Que nos din tod’ é quimera
Neste mundo de dolores.

¡Casa grande, triste casa!
Que d’ aquí tan soya miro
Parda, escura, triste masa,
¡Casa grande, pasa, pasa...
Ti xa n’ és más qu’ un sospiro!

Meus avós, ¡ay!, xa morreron,
Os demáis t’ abandonaron,
Os teus lustros pereceron
Y os que millor te quixeron
Tamén de ti s’ apartaron.

Mes tras mes, pedra tras pedra,
Ti te irás desmoronando,
Ceñida por sintas d’ edra,
Mentras qu’ outra forte medra,
Qu’ así o mundo vay rolando.

¡Mais qué lus, qué colorido,
Nos espaços se dilata!
Luce ó sol descolorido
Y arco d’ iris xa nacido
Longa sinta se desata.

Cómo chove mihudiño,
Cómo mihudiño chove;
Cómo chove mihudiño,
Pó-la banda de Laiño,
Pó-la banda de Lestrobe.