VII
Цесны, светлы і прытульны пакоік Лібы выходзіў невялікім акном на Юраўскую вуліцу. Калі Рыгор, паставіўшы пры ім свой куфэрак, паглядзеў у акно, то ўпёрся ўзрокамі ў тры акны рудога дома. Направа ад яго высілася якаясьці, касцёльнага стылю, пачарнеўшая ад часу будыніна. Востраю процілегласцю ёй выглядаў старэнькі, дзеравяны домік наўскасяк акна, з якога ён глядзеў.
— У цябе добры выгляд з акна.
— Гэта першае, што ты заўважыў?
— Не толькі гэта...
Ён ніякавата адвярнуўся ад акна і прайшоўся пакоікам. Знячэўку стукнуўся аб камод, які звужаў праход данельга.
— Аднак ты непаваротны,— пажартавала Ліба.
— Павернешся ў цябе...
Яна рассмяялася.
— Не даспадобы?
Рыгор агледзеў беднае абсталяванне Лібінага пакоя. Старэнькі пачарнелы ложак, камод, столік, два крэслы — гэта быў увесь асартымент мэблі. Да яе залічалася пагнутая драцяная вешалка, злезлае, забруджанае мухамі люстра і пара старых, паморшчаных пад рамкамі алеаграфій.
— Тут блізка ёсць гатэль?
— Чаму? — занедаволілася Ліба.
— Я не хачу цябе цясніць...
— Гэта як разумець?
— Ды гаспадыня...
— Што за далікатнасць, Рыгор!
— Ніякае далікатнасці! Я хачу, каб табе лепш...
— Дзякуй за дбанне — толькі не рыпайся... Гарбату піцьмеш?
— Давай пойдзем паабедаць...
— Я цябе павяду да харчоўкі, аддам ключ, а сама наведаю лазарэт...
— Паабедаем удваіх...
— Я ўжо і так спазнілася, Рыгор... Папрасіла, ідучы на вакзал, таварышку, і тая, пэўна, праклінае мяне... А можа, абход, крый бяды...
У дзвярах іх сустрэла пажылая, нізкая кабета.
— Гэта мой зямляк... Ён на нейкі час застанавіўся ў мяне... Майце, Сара Восіпаўна, на ўвазе...
— Ды ўжо ж... няхай, чаму не... што мне мяшае... Можа ж, трэба будзе другая пасцель,— спакойна адказала яна.
— Калі я не застануся нанач на службе, то папрашу вас... Прыгатоўце, на ўсякі выпадак...
— Што мне гатовіць,— у мяне заўсёды напагатове... А вы ж, сястра, ключ перадалі гаспадзіну?..
— Так...
Нізкая жанчына адчыніла ім дзверцы і праказала пажаданне:
— Гуляйце на здароўе!
— Гэта гаспадыня? — пацікавіўся Рыгор.
— Але...
— Цікавая асоба...
— Кінулася ў вочы?
Яны прайшлі на Губернатарскую, пасля завярнулі па Захараўскай.
Тратуары абедзвюх вуліц былі ўсеяны людзьмі. Вакол адчуваўся фронт, што дапамінаў пра сябе вялікаю колькасцю ваеншчыны, вайсковага чыноўніцтва і салдат.
На рагу Губернатарскай і Захараўскай стаялі грамадкі людзей, якія задзіралі галовы ўгору і тыкалі пальцамі ў неба. Хлапчукі-газетчыкі драліся на ўсё горла, выгукваючы апошнія навіны з фронту. Сярод розных паведамленняў са штаба галоўнакамандуючага празвоньвала вушы вестка пра налёт нямецкага аэраплана.
«Аэраплан над Мінскам. Ааррапп-янн н-над Мі-ін-скам!»
Ліба падвяла Рыгора да Захараўскага завулка, паказала на дом, у якім мясцілася харчоўка, а сама пайшла далей.
Рыгор прайшоў у нізкі цемнаваты пакой, у якім было расстаўлена да дзесяці засланых белымі скацёрткамі столікаў.
Ужо была другая гадзіна, і людзей у сталоўцы знаходзілася нямнога. Дзякуючы гэтаму, ён выбраў рагавы столік і заказаў сабе абед. Маладая паўнатварая, пачырванелая падавальніца са знарочыстай ухмылкай і з дбайлівасцю падала яму адну за другой тры стравы. Усе яны прыйшліся Рыгору да густу, і ён пахваліў падавальніцу харчоўкі. Яна нічога не адказала і з тою ж замацаванаю раз назаўсёды ўхмылкаю адышлася ў другі куток ды прысела.
Седзячы, яна раз-поразу глядзела на Рыгора. Гэта яго заінтрыгавала, і ён дазволіў сабе падысці да падавальніцы і запытаць:
— Мне здаецца, што я вас дзесьці сустракаў.
Афіцыяльная ўхмылка змянілася лісліва-радасным смяшком, і сімпатычная падавальніца какетліва адказала:
— Я вас ведаю па Смагіну... Ваш твар настолькі мне запамятаўся, што я вас пазнаю ўсюды і заўсёды...
— У Смагіне?! — зацікавіўся Рыгор.
— Так, калі памятаеце, на сходцы ў ляску... Здаецца, нават вы і прамову там казалі? Ці ў гэтым ужо мыляюся?..
— А ваша прозвішча?
— Ды яно вам нічога не скажа.
— Аднак цікава ведаць...
— Злата Мельнік... Вы, зразумела, не чулі... Вы кватэравалі ў Шлёмы карчмара... Яго дачка, Ліба, слаўная дзяўчына, зараз сястрою недзе ў Пецярбурзе...
Падавальніцу паклікалі на кухню.
— Выбачайце мне, я на момант,— перапрасіла яна.
Белы фартух мігнуўся перад Рыгорам і схаваўся за дзвярыма. Рыгор зацікаўлена глядзеў туды, дзе схавалася вяртлявая падавальніца. Тое, што яна сустракалася з ім на сходцы ў лесе, яго інтрыгавала. Было ясна, што Ліба яе ведае. Але ж яна нічога яму пра гэта не сказала, праводзячы ў харчоўку. Лібе будзе навіна...
— А вы даўно ўжо як у Мінску? — запытаў Рыгор настрэчу, толькі падавальніца выйшла з кухні.
— Каля года... Летась восенню выехала з Смагіна... Пасля пад’ехалі з бежанцамі мае бацькі...
— Вам жа цяжка ў харчоўцы працаваць.
— А што ж зрабіць, дзе-кольвечы працаваць трэба...
У харчоўку ўвайшло трое новых чалавек. Агледзеўшыся наўкола, яны занялі трэці ад іх столік. Рыгорава сагутарніца хутка ўзнялася з месца і накіравала да наведвачаў. Другая падавальніца пераняла яе.
— Я за цябе падам, Злата...
Злата вярнулася да Рыгора.
— Вас добра ведае мой муж...
— ?!
— Вы, напэўна, памятаеце Сімана Галаса?
— Вы жонка Сімана Галаса?!
— Трапілася, бачыце.
Злата весела зарагатала.
— Перадам яму ад вас уклон...— дадала яна.
— Нізенькі... і прасеце... А ён не тут абедае, часамі?
— Часамі, а часамі і без абеду...
Злату зноў пазвалі на кухню.
Рыгору ніякавата было яе чакаць, але таксама няёмка было і выйсці, не развітаўшыся з жонкаю таварыша. Пры гэтым не мяшала б згаварыцца пра спатканне з Сіманам.
Ён на момант зацікавіўся думкаю, ці не паведаміць Злаце пра Лібіну прысутнасць у Мінску, а далей раздумаў.
— Я заўтра зайду да вас на абед. Можа, меў бы час і Сіман прыйсці? — запытаў ён падавальніцу, калі яна выйшла з кухні.
— Добра, я скажу яму пра вас.
Рыгор узяў пад казырок і павярнуў да дзвярэй. І толькі ён адчыніў іх, каб пераступіць парог на вуліцу, як яму перагарадзіў дарогу, павяртаючы ў харчоўку, якісьці чалавек.
— Перапрашаю! — папрасіў ён выбачэння ад Рыгора.
Рыгор, не звярнуўшы ўвагі, паднёс руку да шапкі і прапусціў стрэчнага. У гэты момант ззаду яго аклікнулі:
— На адну хвілінку!
Каля яго стаяла знаёмая яму падавальніца.
— Калі ласка!
— Якраз прыйшоў мой муж. Вунь ён сядзіць...
Злата з вясёлай усмешкай ткнула пальцам на сталовую.
— Шанцуе! — праказаў Рыгор і падышоў да стала, за якім сядзеў Сіман.
— Рыгор? — падняўся той і ад шчырасці затрос Рыгораву руку.
— Неспадзявана як! — выгукнуў ён яшчэ мацней.
Але мэрам бы спалохаўся свайго гуку і порсткім узрокам павёў па харчоўцы.
— Злата, падай сюды пару бутэлек піва.
— Чакай,— перапыніў яго Рыгор,— я паабедаў ужо.
— Вось і добра... мая жонка, пазнайся!..
Рыгор падняўся з крэсла і працягнуў знаёмай падавальніцы руку.
— Я паспеў пазнацца ўжо. Ха-ха-ха!
— Ласне?
Сіман паглядзеў на жонку.
— Ён не хлусіць?
— На гэты раз не...
— А заўсёды, хочаце сказаць...
Злата смеючыся пабегла да буфета.
— Выпадкова, ведаеш... Прыгледзелася, і мне кінулася ў вочы нешта знаёмае ў твары. І не абмыліўся — сустракаліся; памятаеш, у Смагінскім лесе?..
— Добрая ў цябе памяць.
Злата прынесла піва.
Сіман разліў па шклянках і падняў адну над сталом:
— За цікавае спатканне!.. А ты, Злата, не вып’еш?
— Ты не глядзі на мяне, я занятая...
Яна не адводзіла вачэй ад Рыгора.
— Ужо каля двух гадоў як бачыліся! І што за гэты час начаўплося!
Абодва стукнуліся шклянкамі і засаб выпілі.
— За лепшую будучыню, Рыгор!..
— Ну, як ты жывеш, скажы хаця? Жонка скардзілася, як мэрам бы...
— Я жартавала,— пераняла Злата і адбегла ад стала.
— Нецікава жыву...
— А працуеш дзе?
— Лекцыі даю... Маю некалькі вучняў і гэтым... У ліхой бядзе... Якраз жаніўся... Жонка, бачыш, вымушана працаваць... А каб не працавала — туга, брат... Але ты...
Сіман даследавальным узрокам агледзеў Рыгора.
— У ваеншчыну падаўся?
— Як бачыш... і думаеш праз каго?
— Скажы.
— Памыйка спакусіў. Стрэў мяне ў Пецярбурзе — во, так во, як я цябе, і давай агітаваць... На гэты раз я не мог устаяць і здаўся... Якраз з завода разлічылі, і чаму ж бы... Так месяцаў пяць дачыў...
— А дзе ж цяпер Памыйка?
— Таксама ў Мінску... Сустракаў мяне сёння з Лібаю.
— Значыць, уся смагінская хеўра сабралася! — ізноў перайшоў на вышэйшую ноту Сіман.— Вось дык гісторыя! За яе мудрыя законы!
Ён зрабіў да таго гучны чок, што наведваючыя, як адзін, абярнуліся ў іх бок.
— Пабіў шклянку? — запытала, падбегшы да стала, Злата.
— А калі і пабілі адну?..
Сіман узяўся двума пальцамі за вузенькую французскую бародку і з свайго блядога, аб’інтэлігенчанага твару зрабіў дэманскую міну.
— Значыць, і Ліба тут!
— Цябе гэта дзівіць?
— Ну, Ліба ж сястрою?
— Так...
Рыгор хвілінку памаўчаў.
— Сазнаюся табе, Сіман, Ліба мяне спаланіла... Яна мне падабаецца, калі хочаш ведаць, як таварыш і... жанчына...
— Яна — мілы чалавек... Шкада мне...
— Пойдзем дахаты? — перабіла Злата.
— Ты ўжо вольная?
— Кончыла... Ах, як я сёння стамілася! Ты не знаеш, Сіман, што за цяжкая праца...
— Чула, Злата? Ліба Крамнік тут...
— Цяпер жа свет, як шалёны віхор... Хто думаў, што стрэну іх.
— Гэтага мала,— падаў Рыгор,— а вось нядаўна, зусім перад маім ад’ездам у Мінск, я раптам напаткаў Рудольфа Шульца... Прыгналі атрад палонных, паверыш, ён сярод іх...
— Што ты кажаш?!
— Шаломная нечаканасць, кажу табе!..
Следам Сіман схіліўся да Рыгора і праказаў:
— А ведаеш, я ўсё яшчэ на нелегальным... І між тым вяду працу...
Рыгор задаволена адказаў:
— Я думаў пра гэта... Цяпер будзе добрая сувязь...
І пачаў з захапленнем апавядаць аб сваёй працы сярод рабочых атрада.
Парываючыся ісці, яны прасядзелі да вечара.
Ужо ў вокны харчоўкі пралазіў змрок, калі Злата адарвала іх ад стала.